Zekatın geçerlilik şartları nelerdir? Hangi mallardan ne kadar zekat verilir? Altın ve gümüşten ne kadar zekat verilir? Toprak ürünlerinden ne kadar zekat verilir? Madenler ve deniz mahsüllerinden ne kadar zekat verilir? Hayvanlardan ne kadar zekat verilir? Hisse senedi den zekat verilir mi ? Bal ve hayvan ürünlerinden ne kadar zekat verilir? Ticaret mallarının zekatı nasıl verilir? Nakit paradan ne kadar zekat verilir?

ZEKAT

İbadetlerin geneli bireysel olduğu halde zekat toplumsal bir ibadet olması nedeniyle sosyal açıdan önemli bir ibadettir. Kur’an-ı Kerim’de zekatın bu önemini vurgulamak için birçok ayette namaz ile birlikte aynı ayette zikredilmiştir.

Bütün ibadetlerin geçerli olabilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gerektiği gibi zekatın da geçerli olabilmesi için yerine getirilmesi gereken şartlar vardır. Bu şartlara fıkıh literatüründe sıhhat şartları denir. Verilen zekatın geçerli olabilmesi için niyet ve temlik olmak üzere iki sıhhat şartı vardır.

Zekatın Geçerlilik Şartları Nelerdir?

NİYET: Zekat toplumsal bir ibadet olmasının yanında mali bir ibadettir. Zekat dinen zengin sayılan kişilere ödenmesi gereken bir borç olduğu gibi zekatı alacak dinen fakir sayılan kişilerce de alınması gereken bir haktır. Zekat verecek kişi zekâtını verirken mutlaka zekatın bir ibadet olduğunun bilince olmalı ve zekat niyetiyle zekatını vermelidir. Bütün ibadetlerde olduğu gibi zekâtta da niyet şarttır. Niyetsiz ibadet olmayacağı gibi niyet etmeden verilen zekâtta geçerli değildir.

Zekat vermeye niyet ise zekat verilecek miktar belirlendiği anda yapılabilir. Niyet ödeme esnasında da yapılabilir. Zekat verdiği esnada niyet etmeyen kimse mal fakirin elinden çıkmadan da niyet edebilir.

TEMLİK: Zekatın geçerli olabilmesinin bir diğer şartı ise temlik, yani zekat verilecek mal yada miktarı zekatı alacak kişinin mülkiyetine geçirmektir.

Bu tanımdan yola çıkarak bir kimse zekat vermeye niyet ederek birinin karnını doyurup açlığını giderse bu zekat yerine geçmez çünkü burda mülkiyeti doğrudan o kişinin mülkiyetine geçirmek olmamıştır. Fakat o gıda maddelerini zekat niyetiyle ihtiyaç sahibine verirse zekat geçerli olur. Gıda maddesi bir maldır ve o mal fakirin mülkiyetine geçmiştir.

Hangi Mallardan Ne Kadar Zekat Alınır?

Zekat altın, gümüş, para, ticaret malları,toprak ürünleri,bal,madenler ve deniz mahsülleri, hayvanlar ve hisse senetlerinden verilir. Bu nevi mallardan zekat matrahı çıkarılır. Zekat bu mallardan belirli oranlarda verilir ve bu oranlar bizzat Hz.Peygamber tarafından belirlenmiştir.

Altın ve Gümüş

Altın ve gümüş tarih boyunca bütün kültür ve medeniyetlerde zenginlik ölçüsü ve simgesi olmuştur. Hz.Peygamberin altın ve gümüş için belirlediği nisap miktarı ise altın için 20 miskal gümüş ise 200 dirhemdir. 20 miskal ve fazlası altını olan kimse zekat vermelidir. Gümüşte ise nisap miktarı 200 dirhemdir. 200 dirhem ve fazlası gümüşü olan zekat vermekle yükümlü olur.

Günümüzde ise miskal ve dirhem birer ölçü birimi olarak kullanılmamaktadır. Din işleri yüksek kurulunun bugün için belirlediği 20 miskal altının karşılığı 80,18 gramdır. 200 dirhem gümüşün karşılığı ise 561,2 gramdır. Buna göre 80,18 gr. ve daha fazla altını olan zekat vermekle mükellef olur. Gümüşte ise nisap miktarı 561,2 gramdır.

Nisap miktarı ve daha fazla altın ve gümüşü olan 1/40 (%2,5) oranında zekat verir. Nisap miktarından daha fazla altın ve gümüşü olan kimsede yine altın ve gümüşüden 1/40 kadarını zekat olarak verir. Hanefî fıkıh âlimlerine göre nisap miktarından az olan altın ve gümüşü olan nisaba ulaşması için altın ve gümüşü birbirine ekleyebilir. Şâfi ve Hanbelilere göre ise böyle bir ekleme yapılamaz. Hanefî mezhebine göre kadınların kullandıkları altın ve gümüşten yapılan süs ve ziynet eşyaları zekâta tabidir ve 1/40 oranında zekat verilmelidir. Diğer mezheplere göre ise kadınların kullandıkları ziynet eşyaları zekâta tabi değildir.

Madeni ve Kağıt Paranın Zekatı

Çok eski dönemlerde insanlar ticaretlerini trampa usulü olarak bir malın karşılığında başka bir mal vererek yapıyorlardı. Sonraki zamanlarda ise altın ve gümüşten yapılma madenî paralar mübadele aracı olarak kullanıldı. Son birkaç yüzyılda ise mübadele aracı olarak esasen değerli olmayan ama itibari değeri olan madeni ve kağıt paralar kullanılmaya başlandı. Artık günümüzde zenginliğin ölçüsü ve simgesi kağıt para olmuştur. Yani altın ve gümüşün yerini kağıt para almıştır. Bu nedenle paranın zekatı da aynı altın ve gümüş gibi 1/40 oranında verilir. Paranın nisap miktarı ise 80,18 gram altın yada 561,2 gram gümüş karşılığıdır.

Ticaret Mallarının Zekatı

Peygamber Efendimiz (sav) döneminde sahabenin ticaret yapmak maksadıyla ellerinde bulunan mallardan zekat vermeleri gerektiği bizzat Peygamber Efendimiz tarafından sahabeye bildirilmiştir. Daha sonraki 4 halife döneminde de uygulama bu şekilde olmuş ve halifeler ticaret yapan kişilerin ticaret mallarından zekât almışlardır.

Ticaret mallarından nisap miktarı altın ve gümüş karşılığı herhangi bir ticaret malıdır. Hanefî fıkhına göre sene başında ve sonunda eldeki ticaret malı nisabın altına düşmemelidir. Aksi halde o kişinin zekat vermesi gerekmez. Diğer mezhepler ise nisabı sadece sene sonunda şart koşarlar. Senenin başında veya ortasında eldeki ticaret malının nisabın altına düşmesi zekat vermeye engel değildir.

Ticaret ehli kimse sene sonunda eldeki malının üzerine alacaklarını ve parasını ekler. Toplam tutardan 1/40 kadarını zekat olarak verir. Ticaret mallarının zekatı mal yada para olarak verilebilir.

Toprak Ürünlerinin Zekatı

Allah Teâlâ Bakara suresi 267.ayatte ” ….. sizin için yerden çıkardıklarımızdan infak edin” buyurmaktadır. Bu ayette toprak ürünlerinden zekat verilmesi gerektigi emredilmektedir.

Peygamber Efendimiz (sav)’den rivayet edilen hadislerde toprak ürünlerinden 1/10 veya 1/20 oranında zekat verilmesi gerektiği bildirilmiştir. Elde edilen ziraî ürün yağmur ve nehir gibi emek harcamadan sulama yapilarak elde edilmiş ise 1/10 oranında zekat verilir. El emeği ile sulama yapılan arazilerden elde edilen ziraî ürünlerin zekatı ise 1/20 oranında verilir. Hanefî mezhebine göre istisnasız bütün ziraî ürünler zekâta tabidir. Şâfi ve Mâlikî mezhebine göre ise 1 yıl bozulmadan kalabilen ziraî ürünler zekâta tabidir.

Ziraî ürünlerde nisap miktarı 653 kg. buğday olarak belirlenmiştir. Bu ve bundan fazlası zekâta tabidir. Ancak Hanefî fıkhına göre toprak mahsüllerinde nisap aranmaz, azı da çoğu da zekâta tabidir. Bununla birlikte üzerinden 1 yıl geçmesi şartıda ziraî ürünlerde aranmaz. Bir araziden yıl içinde kaç defa mahsül alınırsa her defasında zekat verilir. Eğer ürünlerin elde edildiği arazi kiralanmış ise zekat kiralayan kişi tarafından verilir.

Bal ve Diğer Hayvanların Zekatı

Şâfi ve Mâlikî mezhebine göre bal zekâta tabi değildir. Hanefî ve Hanbelî mezhebine göre ise arının ürettiği bal özü itibari ile toprak ürünlerinden elde edildiği için 1/10 oranında zekata tabidir. İmam Hanefiye göre balın zekatında da toprak ürünlerinde olduğu gibi nisap aranmaz.

Madenler ve Deniz Ürünlerinin Zekatı

Allah Teâlâ Bakara suresi 267.ayette ” Sizin için yerden çıkardıklarımızdan infak edin..” buyurmuştur. Ayetin mealinden de anlaşıldığı gibi yerden çıkarılan madenlerde zekâta tâbidir.

Rikaz olarak adlandırılan madenler ve define gibi diğer yeraltı zenginlikleri 1/5 oranında zekata tabidir ve bu ölçü bizzat Hz.Peygamber (sav) tarafından tayin edilmiştir.Rikaz terimi yeraltından çıkarılan değerli madenleri ve define gibi insanların sakladığı değerli eşyaları kapsar. Aynı şekilde deniz mahsülleride 1/5 oranında zekata tâbidir.

Hayvanların Zekatı

Hz. Peygamber (sav) hayatta iken hayvanların vergi oranlarını belirlemiştir. Kur’an-ı Kerim’de hayvanlardan zekat alınacağı hakkında açık bir ifade yoktur ancak Peygamber Efendimiz’in uygulamalarından yola çıkarak hayvanlarda zekâta tabi tutulmuştur.

Hayvanlarda Nisap Miktarı: Deve 5 , koyun ve keçi 40 , manda ve sığırın nisabı 30 sığırdır. Nisap miktarına ulaşan hayvanların zekatı verilmelidir. Ancak hayvanların zekâta tabi olabilmesi için hayvanların senenin büyük bölümünde meralarda otlayan hayvanlar olması gerekir. Besi hayvanlarının, Ziraat ve nakliyat işlerinde kullanılan hayvanlar zekâta tâbi değildir.

a) Devenin Zekatı

5-9 deve için ,1 koyun

10-14 deve için 2 koyun

15-19 deve için 3 koyun

20-24 deve için 4 koyun

25-35 deve için 2 yaşında dişi deve

36-45 deve için 3 yaşında dişi deve

46-60 deve için 4 yaşında dişi deve

61-75 deve için 5 yaşında dişi deve

76-90 deve için 2 adet 3 yaşında dişi deve

91-120 deve için 2 adet 5 yaşında dişi deve zekat verilir.

b) Koyunun Zekatı

1-39 koyun zekâta tabi değildir.

40-120 koyun için 1 koyun

121-200 koyuna kadar 2 koyun

200-399 koyun için 3 koyun

400-500 koyun için 4 koyun zekat verilir.

c) Sığırın Zekatı: Sadece saime olan yani senenin çoğunu otlak ve meralarda otlayarak beslenen sığırlar zekâta tabidir. Sığırın nisap miktarı ise 30 sığırdır.

30-40’a kadar sığır için 2 yaşında erkek yada dışı buzağı

40-60’a kadar olan sığır için 3 yaşında erkek yada dişi dana

60 sığır için 1 yaşında 2 buzağı

Sonraki her 30 sığır için 1 buzağı ve her 40 sığır için 1 dana zekat olarak verilir.

Hisse Senedinin Zekatı

Hisse senetleri kar elde amacıyla alınmış ve menkul kıymetler borsasında alınıp satılmak suretiyle ticaret yapmak için alınmış ise %2,5 oranında rayiç bedeli üzerinden zekâta tabidir. Hisse senedi şirketin karına ortak olmak amaçlı alınmış ise safi kardan %10 oranında zekat verilir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here