Zekat Nedir? Zekatın sosyal faydaları nelerdir? Kimler zekat vermekle yükümlüdür? Hangi malların zekatı verilir? Zekat kimlere verilir? Zekat verirken kimlere öncelik verilir? Zekat ne zaman ödenir?

İnsan sosyal bir varlıktır. Sosyal bir varlık olduğu içinde ailesine , çevresine,iş arkadaşlarına kısaca içinde yaşadığı topluma karşı görev ve sorumlulukları vardır. Yaşadığımız toplumun sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi huzurlu bir toplum yapısının inşa edilmesi ve devam ettirilebilmesi için fertler arasındaki adaletsizlik ve dengesizliklerin mümkün olduğu kadar minimize edilmesi ve giderilmesi gerekir.

Bir toplumda zengin ve farkilerin olması son derece normaldir. Sünnetulllah dediğimiz ilahi nizamın gereğidir. Ancak toplumda zengin ve fakirlerin arasındaki uçurumun büyümesi, zenginlerin fakirleri umursamaması toplumsal huzuru olumsuz yönde etkiler.

Bu anlamda islam toplumunda ki dengesizlikleri gidermek ve toplumsal huzura katkı sağlaması bakımından zekat adeta bir kurum niteliğindedir ve toplumsal yaraları tedavi edici özelliğe sahiptir. Zekat en net ifadeyle fakirin zenginin malı üzerindeki hakkıdır. Bu hak Kur’an ayetlerinde açıkça bildirilmiştir.

Zariyat suresi 19.ayette Allah Teâlâ ” … ve mallarında muhtaç ve mahrumların hakkı vardı” buyurmaktadır. Bu ayetten açıkça anlaşılmaktadır ki zenginin malı üzerinde fakir ve muhtaçların hakki vardır. Bu nedenle zengin zekâtını verirken, fakire bir lütufta bulunuyormuş gibi büyüklenme, kibir ve başa kakma gibi davranışlar göstermemelidir. Fakirde zekatı alırken mahcubiyet ve eziklik içerisinde olmamalıdır.

Zekât vermenin önemi İslam’ın beş temel esasından biri olması ile açıkça belirlenmiştir. Zekat toplumdaki ekonomik dengesizliği giderdiği gibi sosyolojik ve psikolojik açıdan da hem bireyleri hemde toplumsal huzuru sağlar. Namaz ,oruç ve hac gibi ibadetler bireysel ibadetlerdir ancak zekat toplumsal bir ibadettir ve tüm toplumu kapsayan faydaları vardır.

Zekatın kelime anlamlarından biride “temizlemek”tir. Zekat Kur’an-ı Kerim’de birçok ayette namaz ile birlikte aynı ayette zikredilmiştir. Bu nedenle önemli bir ibadet gibi, bireysel ve toplumsal temizlenme açısından da önemlidir.

Allah Teâlâ Tevbe suresi 103.ayette: ” Onların mallarından sadaka (zekat) al. Onunla kendilerini temizlemiş ve arıtıp geliştirmiş olursun” buyurmaktadır. Ayetin mealinden de anlaşıldığı gibi zekat zenginin malını fakirin hakkından temizlediği gibi bireylerine cimrilik ve bencillikten temizler. Aynı zamanda da toplumu adaletsizlik ve haksızlıktan temizleyen sosyal adaleti tesis eden bir sistemdir.

Kimler Zekat Vermekle Yükümlüdür?

Zekatı diğer ibadetlerden ayıran özelliklerden biride mal ile yapılan bir ibadet olmasıdır. Zekat vermekle mükellef olmak için dini ölçülere göre zengin olmak yani zenginliğin ölçüsü olan Nisan miktarınca mal ve servete sahip olmak gerekir. Bir kimsenin zekat vermekle mükellef sayılabilmesi için hem zekatı verecek kişide hemde zekatı verilecek malda bazı şartların bulunması gerekir.

Zekat vermekle yükümlü olmak için bir kimsede bulunması gereken şartlar şunlardır;

  • Müslüman olmak
  • Ergenlik çağına gelmiş olmak
  • Akıl baliğ olmak
  • Hür olmak ,esaret altında olmamak
  • Borçlarını ödedikten sonra geriye kalan malın nisap miktarı kadar yada fazlası olmak

Müslüman olmayan bir kimsenin, ergenlik çağına gelmemiş , aklî melekeleri yerinde olmayan birinin, hür olmayan esaret hayatı yaşayan birinin ve nisap miktarınca malı olmayan birinin zekat vermesi gerekmez. Şâfi mezhebine göre ise ergenlik çağına ulaşmamış çocukların ve akıl sağlığı yerinde olmayan kişilerin de mallarından zekat alınır.

Hangi Malların Zekatı Verilir?

Bir kimsenin zekat vermekle mükellef sayılabilmesi için sahip olduğu malda da bazı şartlar aranır. Bu şartlar ise şunlardır;

  • Malın nisap miktarına ulaşmış olması gerekir. Nisap miktarı zenginlik ölçüsüdür. Bu ölçü sahip olunan malın cinsine göre farklılık gösterir.
  • Malın artıcı özelliğe( esasen veya takdiren) sahip olması gerekir. Bir malın zekâta tabi olabilmesi için nema yani artıcı özelliğe sahip olması gerekir. Bir mal ticaretle , doğum yoluyla ve toprakta işleyerek tarım yoluyla çoğalır. Altın gümüş ve nakit parada bu şekilde değerlendirilir.
  • Sahip olunan nisap miktarınca malın üzerinden 1 yıl geçmiş olması gerekir. Bir malın zekâta tabi olabilmesi için üzerinden 1 yıl ( kameri yıl) geçmiş olması gerekir. Aksi halde zekâta tabi olmaz.
  • Tam mülk olması gerekir. Bir malın tam mülk olabilmesi için o malın kişinin elinde olması ve aynı zaman o malın tasarrufu ve menfaatlerinin de o kişide olması gerekir. Örneğin rehin olarak verilen malın zekatı verilmez.
  • Tabi ihtiyaçlardan fazla olmalıdır. Kişinin kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin aşkı ihtiyaçları zekat matrahından düşüldükten sonra elde kalan miktar nisap miktarına ulaştığı takdirde o malın zekatı verilir. Aksi halde o mala zekat vermek gerekmez.

ZEKAT KİMLERE VERİLİR?

Zekatın kimlere verileceği konusunda Allah Teâlâ Tevbe suresi 60.ayette “Zekatlar Allah’tan bir farz olarak ancak yoksullara, düşkünlere, memurlara (Zekat toplamakla görevli olan memurlar), gönülleri (İslam’a) ısındırılacak olanlara,esir ve kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara, yolcuya mahsustur.Allah Alîm ve Hakîmdir” buyurmaktadır.

Ayetin mealinden de açıklama anlaşıldığı gibi zekat verilecek kişiler şunlardır;

  • Fakirler, nisap miktarından daha a mala sahip olan kişi fakirdir.
  • Miskinler, Fakirlerden daha düşkün ve daha muhtaç insanlardır.
  • Borçlular, Borcunu ödeyecek kadar mala sahip olmayan ve borcunu ödeyemeyen kimselerdir.
  • Yolcular, Nisap miktarı mala sahip olduğu halde memleketinden uzak düşmüş, parasız kalmış ve ihtiyaç sahibi olmuş kimselere, memleketine dönebilecek kadar zekat verilebilir. Memleketine dönecek kadar parası olana zekat verilmez.
  • Allah Yolunda Olanlar, Kendini ilim ve irfana adamış kimseler, Hac için yola çıkmış ve parasız kalmış kişiler ve Allah yolunda cihat eden kişilere zekat verilebilir.
  • Kalpleri İslam’a İsındırılmak İstenen Kişiler, Yeni müslüman olmuş birine İslam’ı daha iyi benimsemesi için zekat verilebilir.
  • Köleler, Günümüzde kölelik olmadığı için cezaevlerinde olanlar yada maddi imkansızlıklar nedeniyle başkalarına bağımlı olan kimselere zekat verilebilir.
  • Borçlular, Borcu olan ve ödeme imkanı olmayan kimselere zekat verilebilir.

Zekatta Kimlere Öncelik Verilmelidir?

Esasen zekat şartları taşıyan herkese verilebilir ancak öncelikle yakın akraba ve yakın çevremizde bulunanlara vermek daha faziletlidir.

  • Fakir olan kardeş
  • Kardeşin fakir olan çocukları
  • Amca,hala, dayı ve teyze
  • Amca ,hala, dayı ve teyzenin fakir olan çocukları
  • Yakın komşular
  • Aynı işyerinde çalışan mesai arkadaşları
  • Aynı mahalle, köy ve şehirde bulunanlar

Zekat, malın bulunduğu beldedeki ihtiyaç sahiplerine verilir. Bir başka beldede yaşayanlara göndermek mekruhtur. Ancak farklı şehirde yaşayan kardeş yada ihtiyaç sahibi yakın akraba varsa zekat parasını nakletmek caiz olur.

ZEKAT NE ZAMAN ÖDENİR?

Diğer tüm şartlar yerine geldikten sonra malın üzerinden 1 yıl geçmesi ile o malın zekatı bir an önce verilmelidir. Çünkü o malın zekat miktarı artık fakirin hakkıdır ve hakkı yerine bir an önce teslim etmek gerekir. Mazaretsiz olarak zekat vermeyi geciktirmek doğru değildir. Hanefî, Şafi, Mâlikî ve Hanbelî olmak üzere dört mezhepte bu konuda fikri birliği içindedir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here